Konservasyon Çalışmaları

Lykos deresinin getirdiği sediment dolgusu içinde bulunan Yenikapı Batıkları sualtında kazısı yapılmış pek çok batığa oranla bütüncül olarak korunmuş durumdadır. Ancak suya doymuş durumda olan gemi ahşaplarının konservasyon ve restorasyon uygulamaları yapılmaksızın sergileme ve depolanmaları mümkün değildir. Bin yılı aşkın süredir toprak altında olan gemi ahşapları biyolojik aktiviteden dolayı bozulmaya uğramış ve hücre yapıları zarar görmüştür. Batıkların konservasyon prosedürü gün ışığına çıkarıldıkları andan itibaren başlamaktadır. Kurumadan kaynaklanan çekme, çatlama, kırılmaların engellenmesi ve dış etkilerin minimuma indirilmesi amacıyla batıkların bulunduğu alana geçici olarak koruma çadırları kurulmaktadır. Çadır içine yerleştirilen atomize sulama sistemiyle %100 bağıl nem ortamı yaratılarak belgeleme çalışmaları esnasında ahşapların kuruması engellenmektedir. Araziden kaldırılan batıklar koruma havuzlarına taşınarak tuzdan arındırma prosedürü başlatılmakta ve bakteri mantar önleyiciler kullanılmaktadır. Parçaların bozulma dereceleri ve bozulmaya sebep olan koşullar, maksimum su içeriklerinin ölçümleri, ESEM, XRF, XRD, ICP-MS analizleri ile belirlenmektedir. Ayrıca, gemi ahşaplarının cins-tür tayinleri İÜ Orman Fakültesi’nde gerçekleştirilmektedir.

Demonte edilerek koruma havuzlarına yerleştirilen ahşaplara tuzdan arındırma prosedürü uygulanmaktadır. Tamamen deniz tuzundan arındırılan ahşapların üzerindeki demir bileşikleri kimyasal ve mekanik yöntemlerle uzaklaştırılmaktadır. Kimyasal temizlik 5 %’lik di sodium EDTA ve oksalik asit karışımının 4 saatlik tampon uygulamalarıyla gerçekleştirilmektedir. Temizlik, demir lekeleri tamamen yok olana kadar tekrarlanmaktadır.

Ahşap hücrelerine mekanik kuvvet kazandırılması ise içeriklerindeki suyun çeşitli kimyasal maddelerle yer değiştirilmesi ile mümkündür. Yenikapı batıklarına uluslararası standartlara uygun olarak PEG (polietilen glikol) ön emdirmesi ardından dondurarak kurutma ve Melamin Formaldehid kökenli Kauramin® uygulaması yapılmaktadır. Sentetik reçine türevi olan bu malzemelerin konservasyon tanklarında ahşaplara emdirilmesinden sonra kurutma işlemi gerçekleştirilerek, gemi ahşaplarının tekrar bir araya getirilmesi mümkün olacaktır. Oldukça uzun süre gerektiren bu prosedürlerin ardından batıklar müzede sergilenecektir.

Yenikapı Batıklarının korunması ile ilgili olarak İstanbul Üniversitesi bünyesinde Sualtı Kültür Kalıntılarını Koruma Anabilim Dalı 2008 yılında kurulmuştur. Yenikapı Batıklarının koruma ve onarım çalışmalarının da sürdürüleceği akademik yapılanma içinde Gemi Konservasyon ve Rekonstrüksiyon Laboratuvarı hizmete alınmıştır.